نکته : =/= نشانهی متضاد است.
ستایش
حکیم : کسی که کار بیهوده نمی کند !
پرستار : فرمانبردار
کریم : بخشنده
متّفق : هم نظر
الهیت : خدایی
فرومانده : ناتوان
کنه ماهیت : عمق ذات
ماورا : بالاتر
بصر : چشم
منتها : آخر
محال : غیر ممکن
جلال : بزرگی
جمال : زیبایی
بارگاه : محل حکومت
صفا : پاک
از سر نهادن : فراموش کردن
درس 1
توفنده : توفانی
طنین : صدا
بی ریا : یکرو
بوریا : حصیر
گلیم : قالیچه
حکایت ( به خدا چه بگویم؟ )
غلامی : پسر جوان / خدمتگزار
انبوه : تعداد زیاد
خداوند : صاحب / پروردگار
درس 2
حدقه : کاسه
پیشین : جلویی
جثه : پیکر
خزان : پاییز
زَر ناب : طلای خالص
فراز : بالا
پنداری : انگاری
شعر ( صورتگر ماهر )
گردد پدیدار : آشکار شود
حیران : شگفت زده
نژند : سرد و تیره / بی روح
تماثیل : تصاویر
هجر : دوری
برق : رعد و برق
صورتگر : نقاش
ماهر : چیره دست
بی تقلید غیر : بدون تقلید از کسی
صورت : تصویر
هستی : دنیا
کامکار : دلپسند
نغز : نیکو
درس 3
کهن : قدیمی
دیری : مدت طولانی
درازنا : طول
لیک : اما
بر می کشد : جدا می کند
سپند : مقدس
فرّ : شکوه
فروغ : روشنایی
مردی : مردانگی
داد : عدالت
تیره رای / خیره روی : سیاه دل
ناچار : مجبورپیراسته : تمیز شده
آلایش : آلودگی
پلشتی : زشتی
خامه : قلم / کلک
کاستی : کمبود
ناراستی # راستی
ددی : شیطان صفتی
خاستگاه : وطن
بخردان : دانایان
روشن رایان : پاکدلان
کانون : محل تجمع
یَل / گُرد : پهلوان
پردل : شجاع
همگنان : هم نوعان
بی گمان : بی شک
بن جان : ته دل
تبار : نسل
نژاده : اصیل
تابناک : تابنده / روشن
نستوه : خستگی ناپذیر
شایسته : سزاوار
گرانی : سنگینی
ستبر / ستوار : محکم / استوار
دل باختن : علاقه مند شدن
بهروزی : سعادت و خوشبختی
تلاش : تکاپو
به خیرگی خواهی کشاند : به حیرت خواهی کشاند
خویشتن شناسی : خودشناسی
زدود : پاک
هان و هان : حرف آگاهی / برای تاکید
بپوی : بگرد
گزند : آسیب
حکایت ( فوت کوزه گری )
ورزیده : با تجربه
فنون : جمع فن
سر نازگاری : کنایه از اطاعت نکردن
بی اعتنا : بی توجه
مرغوب : با کیفیت
لعاب : روکش
نا گزیر : ناچار
واداشت : مجبور کرد
درس 4
رویارویی : مواجهه
شعر ( شوق مهدی (عج) )
نهان : پنهان
حجاب : پوشش
ورنه : و اگر نه
عیان : آشکار
فعان : ناله
درس 6
سعادت : خوشبختی
می باش : باش
وز : و از
بپرهیز : دوری کن
خویش : خودت
به جان : با دل و جان
خرسند : راضی
چون : اگر
چابکی : سرعت
زنهار : آگاه باش
جامه خواب : رخت خواب
تامل : فکر
باب : موضوع
سود : بهره
کان : که آن
درس 7
مریدان : ارادتمندان
ارشاد : هدایت
باری : به هر حال
مرشد ( هم خانواده ارشاد ) : هدایت کننده
باز : دوباره
مستمع : شنونده
آداب ( جمع ادب ) : دستور العمل
دعوی : ادعا
متعرف : کسی که اعتراف می کند
بهر : برای
بغض : کینه
پیوسته : همیشه
چاپار : نامه رسان بین شهری با اسب
اسطرلاب : ابزار قدیمی ستاره شناسی
عصر : زمان / دوره
چیرگی : پیروزی
تار و پود : تمام اجزا
هنجار : قانون
داد : فروش
ستد : خرید
حریم : محدوده قابل احترام
معیار : سنجه / پارامتر
حرمت : احترام
حصار : چیزی که مانع عبور می شود
رهاورد : سوغاتی / ارمغان
هویت : شخصیت
مظاهر : نشانه ها
جلوه : نمایش
جمال : زیبایی
کمال : کامل شدن / رشد کردن
فضایل : خوبی ها
حکایت (خودشناسی)
نزدیک : نزد
خاطر به آن شد : شک کرد
جولاهگان : بافنده
دولت : قدرت و ثروت
درس 8
دلق : لباس کهنه
درشت : زبر
پشته ای : دسته ای
فرازنده : بالا برنده
چرخ : آسمان
نژند : اندوهگین / سرد و بی روح
جیب : یقه
ثنایت : ستایش
گوهر شکر عطایت سفتن : شکرگزاری کردن
عطایت : بخشش
سفتن : سوراخ کردن
پندار : غرور
خرف : بی عقل
درس 9
قائم مقام : جانشین
به جهان خرم از آن است که جهان خرم از اوست : به این دلیل از دو جهان شاد هستم که جهان از وجود خدا شاد است.
عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست : همه دنیا را دوست دارم چرا که همه عالم را خدا آفریده است.
حلاوت : شیرینی
شاهد : بیننده / زیباروی
به حلاوت بخورم زهر که شاهد ساقی است : با شادی و شیرینی زهر را مینوشم، زیرا که زیباروی من آن را تعارف کرده است.
به ارادت بکشم درد که درمان هم از اوست : با میل و اراده خودم درد را تحمل میکنم چرا که خدا درمان را میسازد.
نامی : نامدار
هیاهو : سر و صدا
«کاغذ ذهن تشبیه است»
منشا : سر آغاز
دل رمیده ما را انیس و مونس شد : همنشین دل بی قرار ما باشد.
هوش : ذکاوت
شیوع : گسترش
آبلهکوبی : تزریق و واکسن آبله
رسا : بلند
درس 10
انجامید : به پایان رسید
باریکه : اشعه
«دو بیت در صفحه 75، مهم میباشند. دارای چهار آرایهی تلمیح، تشخیص، تشبیه و تکرار»
هدهد : پوپک / شانه به سر (پیامرسان حضرت سلیمان)
صبا : نسیم صبحگاه
باد صبا : پیام آور عاشق به معشوق
سبا : سرزمین سبا ( ملکه بلقیس )
ای هدهد صبا به سبا میفرستمت : ای باد صبا تو را به سر زمین معشوق می فرستم.
بنگر که از کجا به کجا میفرستمت : نگاه کن که تو را از کجا به کجا فرستادم
بنگر : ببین
طایر : پرنده
خاکدان غم : دنیا فانی
حیف است طایری چو تو در خاکدان غم : حیف است که پرنده ای مثل تو اسیر دنیا فانی باشد
زین جا به آشیان غم میفرستمت : تو را از اینجا به خانه مهر و دوستی و وفا می فرستم .
آشیان وفا : مدینه فاضله ، آرمان شهر
استعمار : اشغال سرزمین به بهانه آبادی
بیدادگری : ستمگری
نیرنگ : حقه
الیوم : امروز
استعمال : استفاده
فتوا : حکم شرعی
محاربه : جنگ
تنگنا : سختی و مشقت
توطئه : دسیسه
حکایت (نام خوشبو)
حرمت نهادی : احترام گذاشتی
درس 11
گزند : آسیب
گستاخی : بی ادبی
خون دلها خورده است : رنج کشیده است
جان بر کفان : آماده فداکاری بودن
خیل : گروه
پهنه : سرزمین
بنیانی : رکن
«رنگ باختن کنایه از نا امید شدن و ترسیدن است»
تازش : حمله
تعهد : پایبندی به اصول
قلل : جمع قله
خلاقیت : نوآوری
عرصه : میدان
مسکن : محل سکونت
باور : اعتقاد
مأوا : پناهگاه
حب : مهر و محبت
اهریمن : شیطان
شعرخوانی (ای وطن)
«.آفتاب شمایل تشبیهی است به معنای کسی که چهرهاش مانند آفتاب میباشد»
معلوم : آشکار
«در این شعر برای وطن از آرایه تشخیص استفاده شدهاست.»
شمیل : چهره / صورت
فروتن : متواضع
«دریا دل تشبیه است به کسی که دلش مانند دریا بزرگ است»
«تو درخت گردوی کهنسال هم از تشبیه استفاده شده است.»
خوف : ترس
مردان اهل شمشیر و نیایش : مردان اهل مبارزه و عبادت
غایت : بی نهایت
جرئتمند : شجاع
مجمع الجزایر : مجموعه ای از جزیره ها که در کنار هم سرزمینی را تشکیل می دهند.
«در عبارت مجمع الجزایر خوبی ها از تشبیه استفاده شده است.»
مواج : پرموج
«اقیانوس مواج عاطفه و خشونت دارای آرایه تشبیه است که عاطفه و خشونت را به اقیانوس تشبیه شده است»
عاطفه و خشونت : هم مهربانی هم قدرتمند در برابر دشمنان
شکیبا : صبور
من از تو بر نمیگردم تا بمیرم : تا زنده هستم تو را رها نمی کنم.
مرگ =/= زندگی
چقدر به اقیانوس می مانی : چقدر به اقیانوس شبیهی
مؤدب : با ادب
درس 12
اخلاص : پاکی نیت =/= بی ریا
منزه : پاک
دغل : حیله
غزا : جنگ
دست یافتن : چیره شدن
خدو : آب دهان
کاهلی : مکث
بی محل : بی جا ، بی دلیل
عفو : بخشش
افکند : انداخت
آز : طمع
سزا : سزاواز / شایسته
گوا : نشانه
شهوت : هوا و هوس
حکایت (انشاءالله)
عقیده : اعتقاد
دِرَمی : درهمی
خلل : ایراد
خز : نوعی پارچه
خز فروشان : بازار خز
طرار : دزد
حیلت : مکر / حیله
واقف : آگاه
خجل وار : خجالت زده
موضع : موقعیت / شرایط
درس 13
پیشوایی : رهبری
فرزانه : دانشمند
«منظور از بنیان گذار فرزانه اسلامی امام خمینی (ره) می باشد»
کرامت : بزرگواری
درونمایه : محتوی
تعالیم : آموزش ها
زایا : مولد : سازنده
نماینده : نشان دهنده : نمایان کننده
نظم و نثر : شعر و متن ساده
«مشتق سازی کلمه یعنی عوامل اصلی یک کلمه را پیدا کردن برای مثال مشتق فروپاشی /فرو+پاش+ی/ است.»
درس 14
تَف دل : گرمای دل
سخنور : شاعر
خامه : قلم : کلک
رقم کرد : نوشت
«در بیت سوم درس 14 منظور از دشت بلا، کربلا و از خسرو، امام حسین (ع) است»
«در بیت چهارم درس 14، (خشک و تر) و (بر و بحر) تضاد، دل سوخته کنایه و بحر بلا جناس دارد.»
شط : رودخانه
صف محشر : روز قیامت
«درس 15 آزاد است»
درس 16
«در عبارت محمد چونان پرنده ای بیمناک از تشبیه به کار رفته است»
دوزخ : جهنم
تیرگی : کثیفی
«سدرةالمنتهی درختی در بهشت است»
بشارت : خبر خوب
« از هم خانواده های بشارت می توان به بشیر و مبشر (کسی که خبر خوب می آورد) اشاره کرد.»
گستره : میدان / عرصه
«زیتون نماد صلح و آزادی است»
زاده شدن وطن : کشور از نو متولد می شود
«در عبارات چهره قدس و رخساره فلسطین از آرایه تشخیص استفاده شده است»
درس 17
«کشتی زندگانی دارای آرایه تشبیه است»
«جذر و مد دارای آرایه تضاد است»
فرط : زیاده روی
تعلل : معتل کردن
ندامت : پشیمانی
نیایش
بلند آوازه : معروف
«خواب غفلت، تشبیه دارد»
شفیع : کسی که شفاعت می کند
شفاعت : وسیله شدن برای بخشش گناه
خیر البشر : پیامبر اکرم (ص)
پایان کتاب
